Gìn giữ nét văn hóa dân gian trong tranh Đông Hồ

  • Tin Tức
  • 28-09-2019
Tranh Đông Hồ vốn được mệnh danh là một trong những dòng tranh dân gian nổi tiếng của Việt Nam, trải qua những thăng trầm thời gian, việc chơi tranh tưởng chừng như đã mai một thì nay lại được rất nhiều người quan tâm.
 
Những nghệ nhân nặng lòng với tranh
 
Chúng tôi về làng Đông Khê (hợp bởi làng Đông Hồ cũ và làng Tú Khê), xã Song Hồ, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh vào một ngày giáp Tết. Theo thời gian, làng tranh đã có nhiều thay đổi, thế nhưng nét dân gian của tranh vẫn được những nghệ nhân tâm huyết gìn giữ.
 
Gìn giữ nét văn hóa dân gian trong tranh Đông Hồ
Ở tuổi 80 nhưng ông Nguyễn Đăng Chế vẫn miệt mài sáng tác, duy trì những giá trị truyền thống
 Tranh Đông Hồ là loại hình nghệ thuật độc đáo, mộc mạc, gắn liền với cuộc sống của người dân… Bởi vậy, dòng tranh dân gian này từng lừng danh đất Kinh Bắc (từ cuối thế kỷ XIX cho đến Cách mạng Tháng 8 năm 1945 là thời kỳ cực thịnh của tranh). Thời kỳ đó, bức tranh Đông Hồ được treo trong ngày Tết cũng thiết yếu như mâm ngũ quả, cành đào đón mừng năm mới.
 
Khi cuộc sống ngày càng hiện đại, xã hội ngày càng phát triển, con người thay đổi về nhu cầu thẩm mỹ; cùng với tác động của kinh tế thị trường, dòng tranh Đông Hồ cũng dần bị quên lãng.
 
Nếu như hàng chục năm trước đây, về làng Đông Hồ, người ta thả hồn chiêm ngưỡng cảnh làng quê mộc mạc, bình dị, hay ngắm những bức tranh mới in xong còn thơm mùi giấy… thì bây giờ, người dân tứ xứ thập phương đổ về để Đông Hồ “đi buôn” vàng mã. Làng Đông Hồ được coi là thủ phủ hàng mã của Việt Nam, cũng là điều dễ hiểu.
 
Tấm biển nghệ nhân Đông Hồ nằm lọt thỏm giữa những biển hiệu vàng mã với đủ sắc màu, không khỏi khiến những người yêu tranh Đông Hồ cảm thấy chạnh lòng.
 
Gìn giữ nét văn hóa dân gian trong tranh Đông Hồ
 
 Ông Nguyễn Hữu Quả giới thiệu về những dòng cảm nhận của khách du lịch khi đến tìm hiểu tranh Đông Hồ
 
Dù vậy, trong cái ồn ào và xô bồ của “chợ” hàng mã ấy, vẫn còn có những con người miệt mài duy trì những giá trị truyền thống, gìn giữ những tinh hoa tốt đẹp của ông cha để lại.
 
Ở tuổi 80, ngày ngày, ông Nguyễn Đăng Chế, nghệ nhân làng tranh Đông Hồ, vẫn cặm cụi bên bàn in tranh, tỉ mỉ tô tô, vẽ vẽ từng bức một. Ông Chế bảo, sở dĩ ông gắn bó với cái nghề này không phải vì kiếm tiền, làm giàu mà để giữ lại cái nghề đang ngày càng mai một.
 
Hiện ông Chế đã khôi phục lại được hơn 100 loại tranh Đông Hồ, và 17 bộ tranh Tứ quý… ông cho biết, hiện ông còn khoảng 150 bức tranh chưa được phục chế. Thế nhưng làm sao để phục chế số tranh đó thì là điều ông đau đáu trong lòng.
 
Ông Nguyễn Hữu Quả, con trai của nghệ nhân Nguyễn Hữu Sàm chia sẻ: “Với tôi, tranh Đông Hồ đã trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu, vì thế dù có nghèo tôi cũng sống với nghề này”.
 
Ông Quả cho rằng: Văn hóa truyền thống không chỉ giữ lại những nét riêng của lịch sử, mà còn là thước đo của một đất nước với bạn bè quốc tế. Để lưu lại những tình cảm của du khách thập phương với tranh Đông Hồ, ở phòng tranh nhà ông Quả có 3 tập giấy dó ghi lại cảm nhận của người đến xem tranh.
 
Ước vọng hồi sinh
 
Là nghệ nhân truyền đời thứ 21 theo nghiệp tranh của gia đình, không chỉ gìn giữ được nghề truyền thống của dòng họ, ông Nguyễn Đăng Chế còn chứng minh cho nhiều người thấy có thể làm giàu được từ nghề tranh Đông Hồ.
 
Gìn giữ nét văn hóa dân gian trong tranh Đông Hồ
 
 Tranh Đông Hồ là loại hình nghệ thuật độc đáo
 
Năm 2008, ông đã thuê mảnh đất bên chân sông Đuống của làng để xây dựng "Trung tâm văn hóa dân gian truyền thống" mà ông hay gọi thân mật là xưởng tranh.
 
Từ khi thành lập đến nay, mỗi ngày xưởng đón nhiều đoàn du khách trong và ngoài nước tới tham quan và mua tranh. Con dâu ông Nguyễn Đăng Chế cho biết: Khách tới đông nhất là vào dịp Tết. Nhiều đoàn khách trong và ngoài nước còn xin gia đình cho ở lại đón Tết tại xưởng tranh.
 
Bên cạnh đó, để quảng bá cho tranh Đông Hồ, ông tham gia tất cả các hội chợ làng nghề, thương mại, kinh tế. Với ông, mỗi hội chợ là dịp để ông quảng bá cho nhiều người biết tranh Đông Hồ còn đang “sống”, phát triển…
 
Dù nhiều người nói làng tranh sẽ thất truyền nhưng ông Nguyễn Đăng Chế tin tưởng, tranh Đông Hồ sẽ còn tồn tại mãi.
 
Để văn hóa dân gian “sống” và phát triển, theo ông Nguyễn Hữu Quả, nếu chỉ nhiệt huyết và đam mê với nghề thôi cũng chưa đủ, phải là sự nuôi dưỡng trong từng thế hệ. Thế hệ trước không chỉ truyền nghề, mà phải truyền đam mê, để những thế hệ đi sau vững tâm gìn giữ và phát triển những tinh hoa văn hóa của dân tộc.
 
Gìn giữ nét văn hóa dân gian trong tranh Đông Hồ
 
 Nhiều năm trở lại đây làng tranh Đông Hồ thu hút rất đông khách du lịch đến thăm quan và mua tranh
 
Tranh Đông Hồ vốn đơn giản, mộc mạc, phản ánh đúng cuộc sống bình dị của con người… trở thành nét đặc trưng riêng của văn hóa Bắc Ninh nên bản thân ông Nguyễn Hữu Quả quyết tâm dù khó khăn vất vả đến đâu cũng sẽ truyền nghề cho con cháu để dòng tranh Đông Hồ giữ mãi được màu sắc của dân tộc.
 
Được biết, tháng 7/2014, UBND tỉnh Bắc Ninh đã phê duyệt Đề án “Bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa tranh dân gian Đông Hồ giai đoạn 2014 - 2020, định hướng đến 2030”. Việc phê duyệt Đề án này nhằm mục tiêu khẳng định, gìn giữ và phát huy giá trị nổi bật của tranh dân gian Đông Hồ. Đồng thời xác định hiện trạng và nguy cơ mai một của dòng tranh này, nâng cao nhận thức, hành động của chính quyền, nhân dân địa phương trong việc bảo vệ, phát huy giá trị văn hóa của tranh dân gian Đông Hồ…
 
Rời vùng quê "Bên kia sông Đuống”, nơi vẽ lên hồn dân tộc trong nghệ thuật tranh dân gian Đông Hồ trong đầu tôi vảng vất câu thơ của nhà thơ Hoàng Cầm “Tranh Đông Hồ gà, lợn nét tươi trong/ Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp"...
 
Mong rằng, với sự vào cuộc của các cấp, các ngành, cùng sự nỗ lực của những nghệ nhân yêu tranh Đông Hồ, làng tranh dân gian vùng đất Kinh Bắc sẽ tìm lại được vị trí vốn có của mình và ngày càng phát triển, làm đậm đà bản sắc văn hóa của dân tộc Việt Nam./.
Tag: tranh đông hồ, dòng tranh dân gian, tranh truyền thống, Nguyễn Đăng Chế, Nguyên Hữu Quả
Prev

Nghề xưa còn lại chút này.

Next

Chương trình ”Mùa về qua những sắc hoa”