Phỗng Đất Đông Khê

  • Tin Tức
  • 29-09-2019
Ông Phùng Đình Giáp (thôn Đông Khê, xã Song Hồ, Thuận Thành, Bắc Ninh) là người cuối cùng ở Bắc Ninh còn làm nghề nặn phỗng đất. 40 năm nay, ông cùng vợ là bà Nguyễn Thị Điểu vẫn lưu giữ nghề truyền thống làm phỗng đất. Theo ông Giáp một bộ phỗng đất gồm 5 nhân vật: Con chim bay trên trời thể hiện cho khát vọng hoà bình; con Rùa gắn với biển cả bao la và hình tượng con Rùa trong tâm trí người Việt còn là biểu tượng thiêng liêng được thần thánh hoá; nhân vật người già và em bé nói lên sự nối tiếp truyền thống; còn nhân vật phỗng hình Phật ở vị trí trung tâm mang ý nghĩa tâm linh, giáo dục con cháu sống hiền lành, đúng mực.
 
Phỗng Đất Đông Khê
Đất sét sau khi lấy về phải phơi khô, rồi đập thành bột mịn...
 
Ngày xưa trong mâm cỗ Trung thu, ngoài hoa quả, bánh trái các loại thì nhất định phải có bộ phỗng đất cùng với một ông Tiến sĩ và đèn ông sao. Vì vậy mà những bà mẹ năm xưa, gần đến Tết Trung thu là đi chợ tìm mua cho con Tiến sĩ, phỗng đất… Phỗng đất không chỉ là đồ chơi Trung thu của trẻ con ngày xưa mà còn cất giữ những giá trị văn hoá truyền thống, thể hiện hồn cốt quê hương, sự thân thuộc đầm ấm.
 
Phỗng đất Đông Khê
Người nặn đất sự dụng bàn tay, tận dụng hết lợi thế hình dáng bàn tay, từng ngón tay, hõm tay để tạo nên phỗng đất bằng sự nắn, vuốt.
 
Ngày nay những nhân vật phỗng đất truyền thống giúp các bé có một trung thu nhiều sắc màu và biết thêm về trung thu của những thế hệ trước.
 
Phỗng đất được nặn từ đất thó một loại đất do người dân nơi đây làm ra. Nó là sự kết hợp của đất sét và giấy bản. Đất sét được lấy từ ruộng, phải đào sâu sâu từ 3m mới có loại đất này. Đất có nhiều màu tùy thuộc vào tỉ lệ chất khoáng ở mỗi khu vực. Chính vì vậy mà đất thó không có sự đồng nhất về màu sắc. Đất sét sau khi lấy về phải phơi khô, rồi đập thành bột mịn. Giấy bản và giấy báo được ngâm nước khoảng 7 ngày để giấy mủn và nát hoàn toàn, trở thành một chất sền sệt. Trộn đất và giấy vào với nhau, vừa trộn tay, vừa dùng chày đập cho đến khi đất và giấy quyện vào nhau thành một, không thể phân biệt đâu là giấy, đâu là đất. Hỗn hợp dẻo để có thể nặn, đồng thời cũng phải đủ quánh đặc để không bị dính tay. Người nặn đất sự dụng bàn tay, tận dụng hết lợi thế hình dáng bàn tay, từng ngón tay, hõm tay để tạo nên phỗng đất bằng sự nắn, vuốt. Sau khi nặn thành hình và phơi khô phõng đất sẽ được sơn phủ lên một hỗn hợp dịch bột điệp trắng, hồ nếp với nước. Sau khi phơi khô tượng phỗng sẽ có màu trắng. Tiếp đến tượng sẽ được quyét tiếp một nước hồ, lại phơi khô tiếp rồi phỗng được người nghệ nhân vẽ màu lên. Sơn vẽ cho phỗng chủ yếu là màu gốc như: đỏ, vàng, xanh…Phỗng đất có hình dáng đơn sơ, hồn nhiên và giản dị. Các nhân vật phỗng được nặn không góc cạnh mà đường nét rất mềm mại. Nhìn hấp dẫn trẻ em và mang nét dân gian.
 
Phỗng Đất Đông Khê
Chuẩn bị bột trắng để quát phủ lên bên ngoài phổng đất
 
Gần đây một nhóm họa sỹ thường xuyên ghé tới nhà ông Giáp để học và tự tay làm món đồ chơi bằng đất này. Đặc biệt vào Tết Giáp Tuấn 2018 vừa qua một loạt tượng chó đã được làm và bán ra thị trường. Trong nhóm họa sỹ hay lui tới, họa sỹ Đức Phương có tình yêu đặc biệt đối với món đồ chơi dân gian này. Sau khi đã nắm được quy trình làm phỗng đất, họa sỹ Phương đã tạo ra một số mẫu mới mang tính nghệ thuật mà vẫn giữ được vẻ hồn nhiên ngây ngô của dân gian như: Lợn đàn, chó giữ nhà … Anh còn tư vấn cho ông Giáp làm tượng đất thó và đồ ứng dụng như gạt tàn hình con giống…tất cả không tô màu mà để thô mộc nhìn lạ và hấp dẫn. Nhờ thế mà giờ đây những mẫu mới của ông Giáp có thể bán quanh năm chứ không phải đợi mỗi dịp trung thu về.
 
Phỗng Đất Đông Khê
Câu chuyện nhỏ này làm tôi thấy vui. Những sản phẩm mới có sự giao thoa giữa nghệ sỹ và nghệ nhân. Tôi thực sự mong những sản phẩm mới này sẽ có chỗ đứng trong đời sống hiện đại dẫu biết rằng sẽ còn nhiều khó khăn. 
 
Phỗng Đất Đông Khê
 
Ông Phùng Đình Giáp và bà Nguyễn Thị Điểu
 
Phỗng Đất Đông Khê
 
Phỗng được người nghệ nhân vẽ màu lên. Sơn vẽ cho phỗng chủ yếu là màu gốc như: đỏ, vàng, xanh…
 
Phỗng Đất Đông Khê
 
Phỗng Đất Đông Khê
 
Phỗng Đất Đông Khê
 
Phỗng Đất Đông Khê
 
Phỗng Đất Đông Khê
Tag: Phỗng Đất Đông Khê, ông phỗng, đông khê, trung thu
Prev

Chương trình ”Mùa về qua những sắc hoa”

Next

Tàu thủy Khương Hạ